حقیقت؛ میراثی که خبرنگاران برای تاریخ به یادگار می‌گذارند

یزد _ پایگاه خبری رویداد ایساتیس

هر تمدنی دو بار ساخته می‌شود؛ یک بار در متن واقعیت و بار دیگر در متن روایت. اگر نخستین، حاصل کنش انسان‌هاست، دومی محصول قلم کسانی است که آن کنش‌ها را برای آیندگان ثبت می‌کنند. از این منظر، خبرنگار تنها راوی رویدادها نیست؛ او حافظ حافظه تاریخی یک ملت است. آنچه امروز در ستون‌های روزنامه‌ها، صفحات خبرگزاری‌ها و قاب دوربین‌ها ثبت می‌شود، فردا بخشی از اسناد هویت یک جامعه خواهد بود.

از همین رو، هفدهم مرداد را نباید صرفاً روز تجلیل از یک حرفه دانست؛ این روز، فرصتی برای تأمل در باب جایگاه حقیقت در زندگی اجتماعی است. حقیقت، سرمایه‌ای است که بدون آن نه اعتماد شکل می‌گیرد، نه عدالت معنا می‌یابد و نه توسعه، بنیانی استوار پیدا می‌کند. خبرنگار، در میانه این منظومه، پاسدار سرمایه‌ای است که بقای جامعه به آن وابسته است.

جهان امروز، جهانی است که در آن تولید اطلاعات با شتابی حیرت‌آور ادامه دارد. هر لحظه میلیون‌ها پیام در شبکه‌های ارتباطی منتشر می‌شود و هر فرد می‌تواند در جایگاه یک فرستنده قرار گیرد. با این همه، آنچه کمیاب شده، اطلاعات نیست؛ حقیقت است. انبوه روایت‌ها، اگر از معیارهای دقت، انصاف و راستی‌آزمایی فاصله بگیرند، نه بر آگاهی، بلکه بر سردرگمی جامعه می‌افزایند. از همین‌جا تفاوت بنیادین میان «انتشار محتوا» و «روزنامه‌نگاری حرفه‌ای» آشکار می‌شود.

روزنامه‌نگاری، پیش از آنکه یک فن باشد، یک تعهد اخلاقی است. خبرنگار حرفه‌ای، خود را در برابر افکار عمومی مسئول می‌داند؛ نه اسیر شتاب می‌شود و نه حقیقت را قربانی جذابیت‌های زودگذر می‌کند. او می‌داند که هر واژه منتشرشده، می‌تواند امیدی بیافریند، اعتمادی را استحکام بخشد یا برعکس، شکافی در سرمایه اجتماعی ایجاد کند. از این رو، اعتبار یک رسانه، نه با تعداد اخبار منتشرشده، بلکه با میزان اعتمادی که در طول زمان نزد مخاطبان ایجاد کرده است، سنجیده می‌شود.

توسعه فناوری، هوش مصنوعی و سامانه‌های هوشمند تولید محتوا، بی‌تردید سیمای رسانه را دگرگون خواهد کرد؛ اما هیچ فناوری نمی‌تواند جایگزین وجدان حرفه‌ای شود. الگوریتم‌ها قادرند داده‌ها را گردآوری و متن تولید کنند، اما مسئولیت اخلاقی نمی‌پذیرند؛ می‌توانند سرعت را افزایش دهند، اما حقیقت را تضمین نمی‌کنند. آنچه به خبر اعتبار می‌بخشد، نه ابزار تولید، بلکه انسان مسئول و آگاهی است که صحت آن را تضمین می‌کند.

در جامعه‌ای که اعتماد عمومی آسیب ببیند، نخستین نشانه‌های این آسیب در حوزه ارتباطات آشکار می‌شود. بی‌اعتمادی، تنها فاصله میان مردم و رسانه نیست؛ فاصله‌ای است که به تدریج میان مردم و یکدیگر، میان جامعه و نهادهای عمومی و میان امروز و آینده ایجاد می‌شود. از این منظر، خبرنگار صرفاً ناقل اطلاعات نیست؛ او یکی از معماران اعتماد عمومی است و هر گزارش مسئولانه، خشتی بر بنای سرمایه اجتماعی کشور می‌افزاید.

تاریخ مطبوعات ایران نیز گواه آن است که روزنامه‌نگاری، هرگاه به حقیقت، استقلال رأی، انصاف و اخلاق حرفه‌ای وفادار مانده، توانسته است در ارتقای آگاهی عمومی و تقویت گفت‌وگوی ملی نقشی ماندگار ایفا کند. نام بسیاری از روزنامه‌نگاران بزرگ، نه به سبب شهرت، بلکه به دلیل امانتداری در روایت حقیقت در حافظه فرهنگی این سرزمین باقی مانده است.

روز خبرنگار، یادآور مسئولیتی است که با هیچ پیشرفت فناورانه‌ای از دوش انسان برداشته نخواهد شد؛ مسئولیت دیدن آنچه دیگران نمی‌بینند، شنیدن آنچه کمتر شنیده می‌شود و روایت آنچه جامعه برای شناخت خویش به آن نیاز دارد. این رسالت، بیش از آنکه به مهارت وابسته باشد، به صداقت، شجاعت، دانش و وجدان حرفه‌ای نیازمند است.

شاید بتوان گفت ارزش واقعی خبرنگار، نه در آن است که خبر را زودتر از دیگران منتشر کند، بلکه در آن است که حقیقت را دیرتر از دیگران نیز رها نکند. زیرا حقیقت، اگرچه گاه آرام و بی‌هیاهو حرکت می‌کند، اما تنها میراثی است که در گذر زمان اعتبار خود را از دست نمی‌دهد.

در روز خبرنگار، شایسته است به احترام آنان که بی‌ادعا بار سنگین آگاهی جامعه را بر دوش می‌کشند، سر تعظیم فرود آوریم؛ آنان که می‌دانند ماندگارترین خبر، خبری است که در آزمون زمان نیز همچنان صادق بماند.

مهرداد جباری

مدرس دانشگاه و پژوهشگر هنر، رسانه و ارتباطات