نظام مالی ایران در تراز اقتصاد مقاومتی نیست

هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی یزد؛
نظام مالی ایران در تراز اقتصاد مقاومتی نیست

دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی یزد ضمن تشریح بند ۹ سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی با انتقاد از ساختار نظام مالی کشور تأکید کرد که سیستم مالی ایران با شاخص‌ها و الزامات اقتصاد مقاومتی همخوانی ندارد و نیازمند اصلاحات عمیق و زمان‌بر است.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه آزاد اسلامی یزد، دکتر عباس علوی‌راد، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی یزد و عضو انجمن اقتصاددانان ایران، در هفتمین جلسه کارگاه آموزشی اقتصاد مقاومتی که روز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ در مسجد شهید صدوقی و به همت بسیج کارکنان و دفتر توانمندسازی دانشگاه آزاد اسلامی یزد برگزار شد، به تشریح چالش‌های نظام مالی کشور پرداخت.
دکتر علوی راد سیستم مالی را قلب تپنده هر اقتصاد دانست و گفت: این سیستم دو بال اصلی دارد؛ بازار پول با محوریت بانک‌ها و بازار سرمایه با محوریت بورس. اگر این دو بال هماهنگ و کارآمد عمل نکنند، سیستم مالی نمی‌تواند پروازی ایمن و پایدار داشته باشد.

وابستگی ۹۰ درصدی تأمین مالی به بانک‌ها

وی با بیان اینکه حدود ۹۰ درصد تأمین مالی در کشور بر دوش بانک‌هاست، افزود: این به معنای آن است که در اقتصاد ایران عملاً بر یک بال سیستم مالی فشار زیادی وارد می‌شود. در چنین شرایطی، بروز مشکل در شبکه بانکی می‌تواند کل نظام تأمین مالی را دچار اختلال کند.

دکتر عباس علوی‌راد ضعف ساختاری بازار سرمایه و نبود بازار بدهی کارآمد را از دیگر چالش‌ها سیستم مالی کشور دانست و اظهار کرد: در اقتصادهای پیشرفته، بخش عمده تأمین مالی شرکت های بزرگ از طریق بازار سرمایه و بازار بدهی انجام می‌شود و شرکت‌های بزرگ با شفافیت جهت جذب سرمایه به این بازارها روی می‌آورند، اما در ایران برعکس است و اتکای اصلی به تسهیلات بانکی است.

تأمین مالی مادام‌العمر و ضعف پاسخگویی در بخش تولید

عضو انجمن اقتصاددانان با اشاره به تفاوت رویکرد بانک‌ها در ایران و سایر کشورها تصریح کرد: در اقتصادهای پیشرفته، بانک‌ها مسئول سوءمدیریت بنگاه‌ها نیستند و شرکت‌ها نمی‌توانند انتظار تأمین مالی مادام‌العمر داشته باشند. اما در ایران این تصور شکل گرفته که بنگاه‌ها همواره می‌توانند از بانک‌ها منابع دریافت کنند.

توزیع ناعادلانه تسهیلات در استان‌های کشور

وی با انتقاد از توزیع منطقه‌ای تسهیلات بانکی در کشور گفت: حدود ۶۰ درصد تسهیلات و ۵۸ درصد سپرده‌ها در استان تهران متمرکز است، در حالی که برخی استان های بزرگ نظیر خراسان رضوی و اصفهان سهمی حدود ۴ درصد دارند. این نشان می‌دهد توزیع اعتبارات به لحاظ،منطقه ای از عدالت لازم برخوردار نبوده است.

دکتر علوی راد با اشاره به آمارهای رسمی پیرامون چهار برابر بودن مانده تسهیلات دهک ثروتمند نسبت به دهک فقیر در ایران گفت: نحوه توزیع تسهیلات به افزایش فاصله طبقاتی دامن زده و موجب شده فقرا فقیرتر و ثروتمندان ثروتمندتر شوند.»

کاهش توان وام‌دهی و بنگاه‌داری بانک‌ها

دکتر علوی‌راد با بیان اینکه بخشی از منابع بانک‌ها به دلیل مطالبات غیرجاری و بدهی دولت منجمد شده است، خاطرنشان کرد: حدود نیمی از توان تسهیلات‌دهی بانک‌ها فریز شده و بخشی از منابع نیز به سمت بنگاه‌داری و فعالیت‌های ساختمانی رفته است.
وی همچنین به سهم ۵۶ درصدی بانک ها از مانده اوراق منتشر شده دولت در سال های اخیر اشاره کرد و گفت: دولت بانک‌ها را ملزم به خرید اوراق می‌کند که فشار مضاعفی بر شبکه بانکی وارد می‌کند.

ضعف نظارت و تضاد منافع در بازار اعتبار

دکتر عباس علوی‌ راد دو مانع اصلی به سمت تولید نرفتن اعتبارات بانکی را ضعف نظارت و تضاد منافع دانست و افزود: دستورالعمل‌های نظارتی با واقعیت‌های کسب و کارها هم‌خوانی ندارد و تضاد منافع میان مشتری، کارمند بانک، سهامداران، دولت و بانک مرکزی مانع جهت گیری اعتبارات بانکی به سمت تولید است.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از تمرکز تسهیلات در میان وابستگان برخی بانک‌ها گفت: زمانی که در اقتصادی با تورم بالای ۷۰ درصد، نرخ تسهیلات بانکی ۲۴ درصد تعیین می‌شود، زمینه بروز رانت و تضاد منافع فراهم می‌شود.

ضرورت مطالبه‌گری و اصلاح تدریجی

این استاد دانشگاه تأکید کرد: اصلاح نظام مالی یک پروژه کوتاه‌مدت نیست و نیازمند زمان، اراده و مطالبه‌گری عمومی است. اگر قرار است سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی عملیاتی شود، باید از سطح شعار فراتر رفته و به اصلاحات ساختاری تن داد.

وی نقش دانشگاه‌ها را در حوزه نظریه‌پردازی و مطالبه‌گری مؤثر دانست و بر لزوم پیگیری جدی اصلاحات در نظام مالی کشور تأکید کرد.